Home Onze Columnisten Plato: Hoe de woonzorg voor de senioren deels overgelaten werd aan de...

Plato: Hoe de woonzorg voor de senioren deels overgelaten werd aan de kapitaalmarkt

Door Kneistikrant-Columnist: Plato (De auteur is Dr. ethicus en rechtsfilosoof) – Echte naam en adres bekend bij de redactie.

Onderzoeksjournalistiek is uitzondering in Vlaanderen. Gelukkig is er o.a. de nieuwssite “Apache” en daar halen we wat interessants uit en toetsen het ook aan andere bronnen en notulen van commissievergaderingen van het Vlaams Parlement.

Bejaardenzorg: een marktgebeuren

Vlaanderen is sinds de zesde staatshervorming bevoegd voor de financiering van de zorg in woonzorgcentra, centra voor kortverblijf en dagverzorgingscentra met een bijzondere erkenning.

Een onderwerp waar “Apache” zich sinds begin dit jaar in vastbijt is het overlaten van de zorg voor bejaarden aan de kapitaalmarkt. De vergrijzing, de nood aan bedden in WZC , samen met een jarenlang falend overheidsbeleid (regeren is normaliter vooruitzien, bij ons eerder het omgekeerde), openden de deur voor een lucratieve markt. Begin dit jaar raakte bekend dat een 5.500 Vlamingen de rusthuisfactuur niet meer kunnen betalen. Het werkelijke aantal zou veel hoger liggen.

In mei ll., na het nog moeilijk langer te verstoppen debacle in de WZC, lanceerde Apache een oproep om getuigenissen en documenten door te spelen. Het materiaal bevestigde “de schrijnende discrepantie tussen het beenharde rentmeesterschap in de geleverde zorg en de fabuleuze inkomsten uit het bijhorende zorgvastgoed.”.

Het zou verkeerd zijn alle WZC over dezelfde kam te scheren … aandacht is blijkbaar niet misplaatst.

Enkele jaren geleden werd het rapport “Financiering van de residentiële ouderenzorg: het perspectief van de voorzieningen.” bekendgemaakt. De financiële leefbaarheid van de voorzieningen werd onderzocht: er werd o.a. een structurele onderfinanciering vastgesteld. De onderzoekers toonden ook aan dat vooral de OCMW-sector met gemiddeld 40,4 % sterk inzette op bovennormpersoneel. In de non-profitsector was dat gemiddeld 17,3 %. In de for-profit haalde 15,8 % bovennorm: “minder dan ze in principe zouden moeten inzetten volgens de hoogste (wenselijke) personeelsnormen”.

De daaropvolgende discussie focuste op het ontbreken van een winstoogmerk van bepaalde vzw’s: “in de sector van de residentiële ouderenzorg is dat principe vervaagd.” aldus een ander onderzoek.  Benadrukt werd dat vele commerciële voorzieningen een vzw voor de uitbating van het WZC hebben, terwijl het gebouw zelf ondergebracht is in een vastgoedvennootschap (eventueel beursgenoteerd). En daar gelden nog andere prioriteiten dan zorg.

Eind 2017 gingen reporters van “Pano” 10 weken undercover om in commerciële rusthuizen de zorg te evalueren. De conclusie: “minimale zorg, maximale winst”. De toenmalige Vlaams minister van Welzijn stelde dat er afspraken dienden gemaakt met de sector over wat “goede zorg” moest inhouden.

De Vlaamse Ouderenraad vroeg dan weer de Regering om de minimumnormen voor de personeelsbezetting in woonzorgcentra te verhogen, de financiering voor de ouderenzorg structureel verder op te trekken en een kwaliteitsmonitoring die écht de kwaliteit van leven en zorg meet en bewaakt, in te voeren.

De coronacrisis, met o.a. het onthutsende rapport van Amnesty International,  bracht op pijnlijke wijze de toestanden in de WZC-sector onder de aandacht.

Bejaardenzorg: ideaal om aandelen- en andere portefeuilles te spekken

In Vlaanderen zijn er nu drie spelers op de markt: publieke woonzorgcentra (OCMW’s), private “not for profit’” WZC (vzw’s) en private “for profit’” WZC (private vennootschappen).

“Apache” legde, aan de hand van gegevensverzameling en onderzoek van (interne) financiële documenten van actoren, soms actief in zowel woonzorgcentra, assistentiewoningen als thuiszorg, bloot hoe via het creatief omgaan met regelgeving, uitgaven, subsidies en huurprijzen Vlaamse senioren het slachtoffer werden van “casinokapitalisme”.

De beursadviezen voor bepaalde groepen die actief zijn in deze sector zijn zeer lezenswaard. Het onderzoek van Apache levert niet enkel interessant materiaal op m.b.t. investeerders en transacties (ook internationaal), het brengt ook aan het licht hoe, via het creëren van (tijdelijke) samenwerkingsverbanden tussen exploitanten van ouderenzorg en vastgoedondernemers, er flink wat gebouwd kon worden. Fiscale incentives faciliteerden dit alles, en markt ontstond.

De voorzieningen werden soms verkocht aan een vastgoedfonds en vervolgens werd alles verhuurd aan dezelfde exploitant van het woonzorgcentrum. De vastgoedvennootschap rekent huur door aan de exploitant die geen winst maakt, maar via de huur de winstmarges van de achterliggende structuur spekt.  Er wordt soms gebruik van de zogenoemde “triple net’”- langlopende huurovereenkomsten: huurovereenkomsten waarbij bepaalde de kosten (bv. vastgoed gerelateerde verzekeringen, eigenaarsbelastingen en onderhoud) door de  huurder worden gedragen. De beurs weet dit natuurlijk te appreciëren: het laag risicoprofiel  bekoort. Er werd ook vastgesteld dat gebruik wordt gemaakt van de techniek van de “management fee”. De uiteindelijke bestemmeling is steeds niet gekend. De vermelding I/C (levering van intracommunautaire diensten tussen EU-landen) laat soms vermoeden dat het geld naar het “buitenland” gaat. De financiële transparantie is verbeterbaar.

Beursgenoteerde groepen, private equity-spelers (investeerders die buiten de aandelenbeurs om financieel in bedrijven participeren) hebben belangen in en/of baten woonzorgcentra in binnen- en buitenland uit. In 2017 bracht de krant De Tijd aan het licht dat een derde van alle beleggingen in zorgvastgoed in Nederland door Belgen gebeurt. Het rendement lag er hoger dan in België (6,5 % ipv 5%). Ook Duitsland lokte. In Nederland is er een veel bredere markt: woonzorgcentra, assistentiewoningen, huisvestiging voor dementerenden, centra voor eerstelijnsgezondheidszorg, gepecialiseerde klinieken …

Op 30 juni 2020 werd via een schriftelijke parlementaire vraag geïnformeerd of het mogelijk was dat Vlaanderen rechtstreeks of onrechtreeks participeert in dergelijke constructies. Quid een mogelijke rol van de Limburgse investeringsmaatschappij (LRM), van de Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) of andere Vlaamse instellingen.

Uit het antwoord bleek dat de LRM geen aandelen meer aanhoudt. In de periode 2010 – 2012 verkocht de LRM aandelen afkomstig uit 2 projecten. De PMV investeert niet in het aandelenkapitaal van commerciële investeerders in zorgvastgoed. Wel investeert het in het coöperatief kapitaal van een coöperatieve vennootschap met sociaal oogmerk die huisvesting voor personen met een handicap realiseert. Ook investeert het, middels een achtergestelde lening, in een opstartende coöperatieve vennootschap met sociaal oogmerk die inclusiewoningen realiseert. Verder wordt een achtergestelde lening aangeboden aan een coöperatieve vennootschap die op verschillende sites infrastructuur voor zorgvoorzieningen (ouderen, gehandicapten…) en scholen zal realiseren. Op een erfgoedsite werd een erfpacht verstrekt aan een organisatie die opleidingen voor de zorgsector realiseert. Op deze site worden ook assistentiewoningen en kangoeroewoningen gerealiseerd, waarvoor PMV aan de projectontwikkelaar een achtergestelde lening verstrekte. Andere initiatieven zijn lopende.

Het Agentschap Vlaamse Sociale Bescherming (AVSB) beschikt echter over een reservefonds. De mogelijkheid werd gecreëerd om vanuit dat fonds leningen te verstrekken aan zorginstellingenen dit zowel voor de commerciële sector als voor de non – profit.

Lokpraktijken die vragen oproepen

In de vergadering van de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding van het Vlaams parlement van 6 oktober 2020 werd gewezen op eigenaardige praktijken binnen de sector en werd de verantwoordelijke minister gevraagd welke acties er ondernomen zouden worden.  Aanleiding was onder meer het verstrekken van kortingen of speciale tarieven aan geïnteresseerde senioren. Er was soms sprake een exclusief, sterk verlaagd tarief “voor het leven”. Wat met de keuzevrijheid van de bewoners?

In de regelgeving zijn garanties ingebouwd m.b.t. de maximumprijs die WZC mogen vragen. Een korting voor bewoners is volgens de regelgeving strikt genomen niet verboden. Wel ontstaat zo een situatie waarbij financiële kortingen slechts bepaalde bewoners, bijvoorbeeld nieuwe bewoners, toekomen, terwijl andere bewoners voor dezelfde dienstverlening een hogere prijs betalen.

Er werd opgemerkt dat er evaluatiecriteria voor dagprijscontrole zijn, maar dat die nog niet zijn omgezet in regelgeving.  Er werd ook gewezen op het gebrek aan goede monitoring: hoe ervoor zorgen dat er geen dingen gebeuren die tegen de regelgeving ingaan. Vanuit Vlaanderen is momenteel ook voorzien in een compensatieregeling voor leegstand.

De bevoegde minister liet weten het dossier op te volgen: “Indien bewoonde kamers toch worden doorgegeven als leegstand, dan is dat tegen de geest van de regelgeving. Het besluit van de Vlaamse Regering voorziet in een controle en de mogelijkheid om de subsidies ook terug te vorderen. Samen met het agentschap Zorg en Gezondheid bekijken we momenteel hoe we dat op de meest gerichte manier kunnen doen.”.

Verkrampte visie – creative senioren gezocht

Een zeer recent onderzoek wijst er op dat het merendeel van de middelen van het woonbeleid wordt gebruikt om eigendomsverwerving te stimuleren. Tegelijkertijd houdt het ouderenbeleid zo goed als geen rekening met de woonsituatie van ouderen. Onderzoek naar hoe en waar ouderen wonen is geen overbodig iets, meer nog het is noodzakelijk.

Kritiek is te horen op het stugge regelgeving. Een kleinschalig cohousingproject van enkele zelfstandige  senioren zorgde voor vragen. De poging er een niet-erkende assistentiewoning van te maken, werd niet aanvaard door het Agentschap Zorg en Gezondheid. Dit was geen gewoon gemeenschapshuis maar een woonzorgcentrum. Gevolg: een vergunning is noodzakelijk. Probleem: dergelijke vergunningen worden niet zo maar meer uitgereikt. De Vlaamse overheid gaf opdracht om het cohousingproject te sluiten. De stad schreef de woning – geregistreerd als eensgezinswoning – in als meergezinswoning.

De Vlaamse Regering is er zich ondertussen bewust van geworden dat experimenten in gemeenschappelijke woonvormen moeten kunnen. Nieuwe samenlevingsvormen kansen geven is echter vaak moeilijk te rijmen met het bestaande wetgevende kader. In 2017  lanceerde de toenmalige minister van Wonen, een oproep voor experimentele woonvormen “in een regelluwe proefomgeving”. Zo werden 28 projecten goedgekeurd. De regelgeving wordt voor een periode van zes jaar deels on hold gezet.  Artikel 40 van het nieuwe woonzorgdecreet van 2019 laat innovatieve vormen van woonzorg mogelijk.

Hopelijk grijpen senioren de kans om deze projecten op te zetten en samenlevingsmodellen, buiten het klassieke WZC-circuit, te testen.  Pleit filosoof en wiskundige Jean Paul Van Bendegem in zijn boek “Wijs, grijs en puber” niet voor een soort burgerlijke ongehoorzaamheid van de senior: “Under paving stones, the beach!”

Een column is een artikel waarin de schrijver zijn mening geeft over een onderwerp. Soms is de tekst humoristisch, soms provocerend, maar het is altijd de persoonlijke kijk op de wereld van de columnist. Een columnist geeft een beschrijving van een gebeurtenis en maakt daarbij zijn eigen mening duidelijk. Een column moet een emotie bij de lezer losmaken, de lezer moet erom kunnen lachen, het stemt hem tot nadenken of maakt hem boos.  Een opiniestukje of een column nemen we graag op in onze krant. Stuur ze naar: redactie@redactie.be

- Advertisment -

Lees ook dit

Recente reactie van onze lezers