HomeOnze ColumnistenPLATO: Ontspoorde politieke marketing, vampierconstructies en partijfinanciering

PLATO: Ontspoorde politieke marketing, vampierconstructies en partijfinanciering

Door Kneistikrant-Columnist: Plato (De auteur is Dr. ethicus en rechtsfilosoof) – Echte naam en adres bekend bij de redactie.

De heisa over de riante financiering van de kiescampagne van Vlaams Parlementslid Sihame El Kaouakibi (53.000 euro) wordt overschaduwd door de vele berichten omtrent de financiële creativiteit van betrokkene en de zogeheten “vampierconstructies”.  Volgens de krant De Tijd werden de voorbije jaren, zowel door de overheid, ondernemingen, serviceclubs als “sympathisanten”, enkele miljoenen euro in de organisaties van betrokkene gestopt.

Voor de Antwerpse Open VLD was zij een marketingproduct dat klaargestoomd werd voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2024. De gulheid van de Open VLD bij het promoten van deze “liberale dame” stemt zeker tot nadenken, maar roept meer dan dat vragen op over de wijze waarop men in België politieke partijen financiert en de controle hierop organiseert.

Politieke partijen hebben een basisinkomen

Politieke partijen worden door de overheid gefinancierd op basis van de wet d’Hoore (1989). Hiermee wilde men een eind stellen aan schimmige donaties en giften van bedrijven. Schandalen zoals de Uniopaffaire (politici van de Parti Socialiste financierden via studieopdrachten de eigen partij) en Agusta (politici van de Parti Socialiste en de Socialistische Partij kregen geld om het gevechtshelikoptercontract goed te keuren) onderstrepen de noodzaak.  De oplossing bestond er in een systeem van partijdotaties op te zetten.

Elke grotere partij heeft momenteel op de balans enkele miljoenen euro staan en bezit ook vastgoed. Bepaalde partijen zijn op enkele jaren tijd ware vermogensbeheerders geworden. Een recente studie van de hogeschool Vives bracht aan het licht dat de Vlaamse partijen jaarlijks zo’n 40 miljoen euro krijgen. Dit zou goed zijn voor 82 % van hun inkomsten. Deze studie maakte ook duidelijk wat de impact was van de verkiezingsronde van mei 2019. De belangrijkste vaststellingen waren dat het verkiezingsresultaat van Vlaams Belang ervoor zorgde dat hun inkomsten stegen met ruim 7,7 miljoen euro per jaar. De N-VA kreeg, door het stemmenverlies, wat minder toegestopt.  De (jaarlijkse) publieke tussenkomst daalde tot 10,5 miljoen euro. De overheidstussenkomst van CD&V, Open Vld en sp.a (nu Vooruit) daalde met 4 miljoen euro; De partij Groen krijgt (jaarlijks) 4,3 miljoen euro (of 750.000 euro extra).

Bepaalde bronnen gewagen van partijportefeuilles van zo’n 120 miljoen euro. Volgens een VIVES-Briefing is het totale vermogen van de belangrijkste Belgische politieke partijen gestegen van 72 miljoen euro in 1999 tot 139 miljoen euro in 2016. Het netto-vermogen steeg hiermee van 54 miljoen euro in 1999 tot 118 miljoen euro in 2016. Jef Smulders, Instituut voor de Overheid, schat het gezamenlijk vermogen van de Belgische partijen op zo’n 142 miljoen euro. Een relatief klein gedeelte komt van de leden en via giften, het gros is belastinggeld: “De partijen die vertegenwoordigd zijn in het parlement krijgen samen zo’n 70 miljoen euro per jaar aan financiering”. In het verkiezingsjaar 2019 boekten alle politieke partijen samen nog een winst van 2 miljoen euro! Er werd zo’n 30 miljoen euro uitgegeven aan de kiescampagne.

Financiering als levensverzekering

De verkiezingsresultaten bepalen de geldstroom. Een belangrijke bron van de financiering zit op het federale niveau. Zowel in de Kamer als in de Senaat brengt een stem geld op. Dit wordt aangevuld met de fractietoelagen. Een tweede belangrijke inkomstenstroom verloopt via het regionale niveau. Ook in het Vlaams Parlement levert een stem op, zelfs een ietsje meer dan federaal. De fractietoelagen liggen op Vlaams niveau lager.

We hebben het dan nog niet over de provincies. Zo is er een “Reglement op de financiering van de politieke partijen ter ondersteuning van hun werking in de provincie Vlaams-Brabant”. In West-Vlaanderen vinden wij in het Budget “Toegestane werkingssubsidies/Politieke organen” en “Toelage aan de politieke partijen in de provincieraad”. De provincie Antwerpen verleent jaarlijks een subsidie aan de politieke partijen die een erkende fractie vormen binnen de provincieraad.

De financiering is in zekere zin een levensverzekering. Politicoloog Jef Smulders heeft het over “het slapend rijk worden van de partijen”. 

Een verhaal apart is de portefeuille van de (communistische) PVDA/PTB. Daar deze partij gedurende geruime tijd geen verkozenen had, kreeg deze geen dotaties. In 2014 veranderde dit en dienden de financiële gegevens bekend gemaakt. Opvallend was dat de partij toen reeds een mooie som (via “giften”) had verzameld.  En die “giften” bleken ook de volgende jaren interessant. De aankoop van het partijhoofdkwartier was dan weer een ander verhaal. Dit secretariaat (kostprijs 1,2 miljoen euro) werd in feite aangekocht door een coöperatieve vennootschap: De Toekomstbouwers. Men kan probleemloos schenken aan deze vennootschap.

Willen we dat wel

Partijen hebben zichzelf door de jaren heen goed verzorgd.  Het had anders gekund.  In 2014, bij de zesde staatshervorming, werd de Senaat “uitgedund”. Volgens berekeningen had dit een besparing van negen miljoen kunnen opleveren. Door enige creativiteit aan de dag te leggen en de regelgeving “een duw te geven” leverde het de partijen echter vier miljoen extra op. 

Door het bestaande systeem worden partijen, zo is te horen, echter veel minder dan vroeger aangespoord om nieuwe leden aan te trekken.

De wijze waarop in België politieke partijen worden gefinancierd stemt reeds langer tot nadenken.  Wouter Wolfs (KU Leuven) wijst erop dat er in ons land een kluwen van partijfinanciering bestaat. 

De besteding van de partijsubsidies is, in tegenstelling tot in België, op Europees vlak redelijk goed geregeld. Het systeem is ook veel transparanter en rechtlijniger dan in België. Het geld voor de fracties in het Europees Parlement mag bv. niet worden doorgegeven aan een Europese (of nationale) partij.

Het onderzoek van de financiële verslagen over de boekhouding van de politieke partijen en hun componenten is in België toevertrouwd aan een controlecommissie van de Kamer. In het kader van het behoorlijk bestuur worden door het Rekenhof mandatenlijsten en vermogensaangiften van mandatarissen en hoge ambtenaren opgesteld en worden er adviezen over de financiële verslagen van de politieke partijen en over de verkiezingsuitgaven gegeven. Het Rekenhof controleert echter achteraf en is aangewezen op de verslagen van de partijen zelf. In feite “controleren” de partijen dus zichzelf.

Politieke waarnemers merken echter op dat een soort verdoken “sponsoring” mogelijk is. Bart Maddens wijst bv. op initiatieven zoals van VAKA (tegen het Vlaams Blok/Belang?), het gratis concert van de vzw Belgavox om het “Belgische gevoel” aan te wakkeren (tegen de N-VA?), de klimaatmarsen (voor Groen?). Problematisch wordt het echter wanneer derden meer en meer “optreden”, pogingen ondernemen om stiekem de opinie te sturen of wanneer het publiek niet op de hoogte is van de dubbele agenda.

De kritiek is ook dat het geheel ondemocratisch is (wie begint krijgt niets) en dat het ook met minder mogelijk moet zijn.  De toegestopte bedragen zijn in tegenstelling tot de praktijk in onze buurlanden niet onaardig. Geen enkele politieke partij die nu bepalen kan hoeveel er gegraaid worden mag, zal de politieke moed opbrengen om het systeem aan te passen.

Het kan anders

Vaak wordt het Duitse systeem naar voor geschoven. In Duitsland, blijven onbegrensde giften van natuurlijke en rechtspersonen mogelijk. Dit alles heeft te maken met de achterliggende gedachte: de overheid moet niet alles financieren, ook derden, waaronder prioritair de leden, moeten bijdragen.

Ook het Duitse democratiebegrip is hier van belang. De naweeën van de Tweede Wereldoorlog zorgden ervoor dat door het Duitse “Parteiengesetz” toegekeken wordt op het democratisch gehalte van politieke partijen. Dat maakt deel uit van de Duitse staatsrechtelijke traditie om machtsconcentratie te verhinderen.

Partijen hebben in Duitsland inkomsten uit ledenbijdragen (15 % bij de AfD; 32 % bij Die Linke), uit overheidssubsidies (30-40 %) en via giften. De overheidssubsidie varieert in functie van de grootte van partijen en hun succes bij verkiezingen. De giften komen vooral van bedrijven, die blijkbaar aan meerdere partijen schenken. Volgens het Duitsland Instituut was (cijfers 2018) het aandeel van de giften in de partijfinanciering van de AfD 38 %, van de FDP 27 %, van de CDU/CSU rond de 15 %, de Groenen 12 % en de SPD en Die Linke rond de 7 %.

Het systeem is interessant, doch niet vrij van kritiek. De Raad van Europa pleit ervoor om anonieme donaties te verbieden. In 2020 werd Duitsland ook nog eens berispt omdat er te weinig transparantie was over de invloed van lobbyisten.

De vraag

De vraag is nu wat we over hebben voor “zuivere” partijen, hoe we, wanneer we giften toelaten kunnen verhinderen dat lobbyisten invloed krijgen, hoe we partijen opnieuw verantwoordelijk maken en hen stimuleren om een band te creëren met de burgers (en niet enkel met hun vazallen) en hoe we dit alles op transparante wijze organiseren, zodat effectieve controle mogelijk is.

Hierboven kon u een opiniestuk lezen. Zelf schrijven kan natuurlijk ook. Stuur uw opiniestuk naar: redactie@kneistikrant.be

Wat is een opiniestuk?

  • Weerspiegelt de mening van de auteur
  • Subjectief
  • Al dan niet gebaseerd op feiten
  • Vrijheid van meningsuiting (verregaand beschermd, uitzondering: laster en eerroof)
  • Maatschappelijk debat aanzwengelen / sturen

Een column is een artikel waarin de schrijver zijn mening geeft over een onderwerp. Soms is de tekst humoristisch, soms provocerend, maar het is altijd de persoonlijke kijk op de wereld van de columnist. Een columnist geeft een beschrijving van een gebeurtenis en maakt daarbij zijn eigen mening duidelijk. Een column moet een emotie bij de lezer losmaken, de lezer moet erom kunnen lachen, het stemt hem tot nadenken of maakt hem boos.  Een opiniestukje of een column nemen we graag op in onze krant. Stuur ze naar: redactie@redactie.be

2 REACTIES

  1. Plato is goed op de hoogte van de partij financiering . Het is een onderwerp waarover je lang kan praten en analyseren . Vergelijking met Frankrijk of Groot-Brittanie en andere Europese landen of zelfs de Verenigde Staten ontbreken .Voor de wet Dhoore werden de partijen in Belgie gefinancierd door giften van bedrijven. Zo was algemeen bekend dat wanneer bepaalde bedrijven in Wallonie onvoldoende bijdroegen aan de partijkas van een bepaalde partij er een staking werd uitgelokt tot het geld er lag . De bijdragen uit de prive werden verboden en vervangen door staatsteun . Is het nu beter? Er zijn nog altijd achterpoortjes .Conclusie : de perfectie bestaat niet .

  2. Zelfs personen zoals die Sihame el Kaouakibi die worden nog altijd in kranten zoals de “De Morgen ” op de voorpagina als een heilige voorgesteld, niet tegenstaande haar daden… wat een verschil met bv een Dries Van Langenhove of een Theo Francken…

    Ook op gebied van ‘klimaat’ laten grote spelers als bv Colruyt zich vangen om een minderheid gezind te zijn… maar denk dat de rekening toch door de klant zal worden betaald, alhoewel er bitter weinig door die handeling van de supermarkt aan ’t klimaat zal veranderen, wel aan het milieu.

Comments are closed.

- Advertisment -

Lees ook dit

Recente reactie van onze lezers