zondag, augustus 9, 2020
Home Onze Columnisten Plato: Ruzie om de beste plaats op het zinkende schip

Plato: Ruzie om de beste plaats op het zinkende schip

Door Kneistikrant-Columnist: Plato (De auteur is Dr. ethicus en rechtsfilosoof) – Echte naam en adres bekend bij de redactie.

Over de geldautomaat van de EU, elleboogstotende politici en een koorddansende Michel

Het vakantiereces – enigszins ingeperkt door de pandemie die niet wijken wil (hierin gesteund door het dissidente gedrag van burgers die zich onoverwinnelijk wanen) – is een ideale gelegenheid om ook even de boekenkast op orde te stellen. En dat laat soms toe interessant materiaal te (her)ontdekken.

Eén van die (her)ontdekkingen is het boek van Jan Bohets, gepubliceerd in 1996, met als provocerende titel  “De losbandige jaren. Hoe een fortuinlijke generatie met de welvaartsstijging omging “. Bohets beschrijft hoe, om een economische crisis aan te pakken, eind vorige eeuw,  een enorme schuldenberg werd opgebouwd, een schuld die doorgeschoven werd naar de volgende generaties.  Het falende overheidsoptreden en het gebrek aan langetermijndenken worden er gedissecteerd. De geschiedenis lijkt zich te herhalen…

De spagaat van Michel Junior

Onwillekeurig wordt immers de link gelegd met de verbeten strijd die de voorbije dagen werd gevoerd om zo diep mogelijk in het EU-coronafonds van 750 miljard euro te kunnen graaien.

De Europese staatshoofden en regeringsleiders bereikten, niet zonder slag of stoot, na dagen onderhandelen,  een akkoord goed voor bijna 1800 miljard euro (meerjarenbegroting tot 2027 en coronaherstelfonds).

Voor Michel (de man die snel het premierschap van België inruilde voor een lucratieve Europese topfunctie) was Europa nu aan zet en bestond de (historische ?) opdracht er in geld vrij te maken. Geld, veel geld, bestemd voor die landen die het hardst geraakt zouden zijn door het coronavirus. Hij kreeg zijn waar echter niet onmiddellijk verkocht.

Bepaalde landen hadden immers zo hun bedenkingen. Vooral het ontbreken van sluitende controles stoorde hen. Europa maalt immers niet om schendingen van begrotingsafspraken: de eenheid ten koste van alles bewaren (zeker na de Brexit) is de leuze.  Andere opmerking was dat er andermaal vrij veel geld dreigde te vloeien naar de zuiderse landen. En die graaiden reeds genoeg in de kas. Bij het afscheid van Mario Draghi was in de wandelgangen te horen dat het beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) op maat van Italië was gemaakt. En, zo was eveneens te horen, andere zuiderse landen hadden ook niet te klagen over het beleid van Draghi & co. Als voorbeeld werd verwezen naar Griekenland, een land dat vijf jaar geleden bijna de implosie van de eurozone veroorzaakte maar lenen mocht tegen een negatieve rente.  De overige landen konden dus twee maal betalen. De ECB speelt trouwens opnieuw een belangrijke rol in het herstelplan. Critici wijzen op het gebrek aan controle dat de EU en de lidstaten over het beleid van de ECB kunnen uitoefenen.

Opnieuw staan bepaalde zuiderse landen goed gerangschikt. Spanje en Italië staan op de eerste plaatsen en het gevaar is niet denkbeeldig dat er van terugbetalen en financiële orthodoxie geen sprake zal zijn. Zeker Nederland verzette zich, bij monde van premier Rutte, tegen de voorgestelde regeling. Rutte werd een dwarsligger geheten.

Het resultaat is bekend: staatshoofden en regeringsleiders bereikten een akkoord over de volgende meerjarenbegroting en over een coronaherstelfonds. De “zuinige” landen, Nederland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk, gesteund door Finland, blijven op hun hoede. Spanje, Italië en Griekenland zien immers controle en de eis tot bezuinigen niet zitten. Van hervormingen zal dus niet veel in huis komen.

Critici wijzen op nog andere valkuilen. Andere vaststellingen zijn immers dat noodzakelijke uitgaven op het vlak van innovatie en klimaat lager uitvallen dan oorspronkelijk voorzien en dat de waarborgen die werden gevraagd om een verband te leggen tussen de toegestopte EU-miljarden en het respecteren van de rechtsstaat (vooral Hongarije en Polen worden geviseerd) werden teruggeschroefd. Hongarije en Polen zijn trouwens niet de enige lidstaten die de Europese Commissie en het Europees Parlement zorgen baren. Ook het functioneren van de rechtsstaat van Malta en de situatie in Roemenië zijn volgens de Commissie problematisch. En ook Slowakije wordt in de gaten gehouden.

Er werd voornamelijk gemarchandeerd met kortingen op de jaarlijkse EU-afdracht en met de douaneheffingen.  Het herstelfonds bestaat nu uit 390 miljard euro aan subsidies en 360 miljard aan leningen. De kassa is open.

Of het Europees Parlement zal volgen is een andere zaak. Investeringen werden immers geschrapt en bepaalde dossiers blijven liggen. Zo werd in gezondheidsbudgetten ( ! ) gesneden en er is ook kritiek op het feit dat 90 % van het budget van het herstelfonds naar nationale budgetten gaat. Controle ontbreekt hier echter !

De wilde weldoeners

Ondertussen is ook België niet blijven stilzitten. Ook bij ons werd de geldkraan opengedraaid. Knack becijferde dat de door de diverse overheden uitgevaardigde maatregelen tot nu toe 14 miljard euro extra uitgaven veroorzaakten. Daarnaast verdampten 24 miljard euro inkomsten.Men rekent op een welvaartsverlies van ruim 50 miljard euro. Bepaalde beslissingen hebben echter ook geen link met de coronaproblematiek (bv. de pensioenenveloppe voor gewezen mijnwerkers), terwijl andere dossiers onopgelost blijven (pensioenproblematiek).  

Verwacht wordt dat Vlaanderen voor meer dan 1,4 miljard euro aan hinder- en compensatiepremies zal hebben uitbetaald. Voor de horecasector gaat het om ruim 300 miljoen euro zijn. De rekening kan nog oplopen. Ook andere maatrelen worden overwogen. Het gaat hem dan om crisiswaarborgen, achtergestelde leningen, een zogheten welvaartsfonds  en het systeem van Win-winlening en vriendenaandelen. Dat niet alles even correct en transparant verloopt blijkt alvast uit het feit dat de Vlaamse overheid nu reeds ruim 10 miljoen euro terugvordert van bedrijven die onterecht een coronapremie aanvroegen (cijfers Vlaams minister van Werk Hilde Crevits, CD&V). Om misbruiken te voorkomen werd het inspectieteam verdubbeld. Begin juni liet Crevits weten dat er al 24.000 aanvragen werden geweigerd en dat de controleurs volop aan de slag zijn.

Er gaat ook aandacht uit naar Belgische bedrijven die in verband kunnen worden gebracht met een belastingparadijs. Deze zullen, dixit minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD),  niet meer in aanmerking komen voor de coronasteun door de overheid. Op te volgen dus.

De pijn verzachten kost inderdaad geld, maar dat geld is slechts één maal uit te geven en het vertrouwen van de Belg is ver te zoeken. En deze laatste krijgt hierbij de steun van de Nationale Bank van België (NBB).

Begin juni waarschuwde de NBB ervoor dat de Belgische economie zich slechts moeizaam zal herstellen en dat het begrotingstekort ook in 2022 nog twee keer zo groot zal zijn als vóór de crisis. De coronacrisis en de activiteitsonderbreking zorgen voor een economische krimp (dit jaar) van 9 procent. De coronacrisis zadelt ons wellicht ook op met 200.000 extra werklozen waardoor de werkloosheidsgraad klimt naar 8,3 procent in 2021. Dat de overheidsfinanciën klappen krijgen en er naar inkomsten zal moeten worden gezocht is evident.  Problematisch is echter dat het begrotingstekort structureel hoog blijft en meer dan het dubbele bedraagt van het peil dat bereikt zou zijn zonder de crisis!  De overheidsschuld stijgt tot 120 % en, volgens de prognoses, zal deze zich aan het einde van de projectieperiode “op een explosief stijgend traject, ondanks de historisch lage rente” bevinden. Het gevoerde beleid breekt ons land uiteindelijk zuur op.

Een interessante studie (Leuvense economische standpunten, 2020/176. Hoe fel besmet covid-19 onze overheidsfinanciën?) doet de schuld eerst stijgen tot 116,5% in 2020, daarna daalt die even terug, maar loopt dan wel terug traag op naar 115%. Een tweede scenario is veel minder optimistisch. De vervroegde release van de World Economic Outlook (April 2020: The Great Lockdown) van het IMF ziet een duidelijk langere crisis in 2020, gevolgd door een tweede uitbraak in 2021. In dat geval zou de overheidsschuld pijlsnel de hoogte kunnen ingaan (121% in 2020 tot 157% in 2025).

Pierre Wunsch, econoom en gouverneur van de Nationale Bank van België, waarschuwt “België kan niet met miljarden strooien”. In tegenstelling tot bv. Duitsland is de speelruimte beperkt. Wunsch heeft echter ook bedenkingen bij de efficiëntie van een grootschalig herstelplan en wijst op de houding van de Belgische gezinnen.  Zolang de consumptie niet herneemt is een relanceplan niet succesvol. Zo ook de plannen om de bedrijfsinvesteringen te activeren: daarvoor is export noodzakelijk en ook dat is geen echt succesverhaal.

Econoom en arbeidsmarktdeskundige Stijn Baert van de Universiteit Gent, die o.m. de berekeningen m.b.t. geleden schade  ingevolge corona als “…puur nattevingerwerk en zinloos…” kwalificeerde, pleit ondertussen voor een evidence-based beleid, te zien als een wetenschappelijk onderbouwd beleid dat los van ideologie of emotie de juiste maatregelen naar voren schuift om maatschappelijke problemen aan te pakken. Eerder waarschuwde hij voor de gevolgen van de versnipperde bevoegdheidsverdeling zodat “…niemand nog een overzicht heeft”.

Paul De Grauwe (London School of Economics) acht het, indien de situatie uit de hand loopt,  mogelijk om de financiële gevolgen op te vangen door extra lasten. Hij viseert o.a. gezinnen met een hoog inkomen en gezinnen met een hoog vermogen. In het laatste geval gaat het om een klassieke vermogensbelasting. Eerder had hij ook gepleit voor het in gang zetten van de geldpers en een creatieve boekhoudkundige aanpak van de staatsschuld.

Volgens (oude) Europese begrotingsnormen mag een land 60 % staatsschuld hebben. België zit daar ver boven en mist dus reactievermogen. Ter vergelijking: Nederland zat voor de coronacrisis op 48,8 %, gaat nu misschien richting 65 % maar kan zeker tegen een stoot.

Godot aan bod

De vraag is natuurlijk of het allemaal zo makkelijk op te lossen is. De complexe Belgische staatsstructuur met de vele overheden die elkaar voor de voeten laten eerder aan Vladimir en Estragon denken die beiden wachten, op een landweg naast een boom,  op iemand, of iets, met de naam Godot. Verveling, verwarring en onzekerheid troef.

Econoom Ivan Van de Cloot (De Tijd) ziet overal allerhande lobbygroepen die het een uitgelezen moment vinden om geld te vragen en “denken dat de rest wel op magische wijze in orde komt.” De vraag is echter of geld geven het probleem oplost: “Als er operationele problemen zijn, slecht wordt bestuurd of de foute diagnoses worden gesteld, dan komt dat geld gewoon fout terecht.” De Overheid, zo stelt hij,  doet nu beroep op experten om de epidemie te bezweren, waarom doen ze dat ook niet voor de vele sociale en economische problemen? De subsidiehonger afremmen en slecht gedrag bestraffen zou veel meer opbrengen dan wilde weldoener spelen.

Zeker Van de Cloot bepleit het doorbreken van het taboe “We moeten van de gelegenheid gebruik maken om bepaalde verworvenheden in vraag te stellen. Denk aan de fiscale voordelen voor luchthavens, de nul taxatie op kerosine, enzovoort. Er is een lange lijst van taboes waar we nooit aan durfden te raken. Dit is het moment om dat wel te doen.” De economen fronsen de wenkbrauwen en herhalen dat België geen efficiënt land is: “We geven proportioneel meer uit dan anderen. Een relance naar dat oude normaal heeft geen zin.”.

De vraag naar de houdbaarheid van de Belgische overheidsschuld en het verwerven van een grondig inzicht in de bepalende factoren van deze schuld,  is dé topprioriteit voor Belgische beleidsmakers. De inter- en intragenerationele solidariteit staat op het spel.

“Als iets kwaads zich maar herhaalt, geldt het al snel als heel normaal”

Frustrerend is dat dit geen nieuw gegeven is. De analyse die Bohets reeds in 1996 maakte loog er niet om en is nog steeds de moeite waard om er even bij te nemen. Droogjes verhaalde hij hoe de Belgische overheidsschuld vooral eind jaren 70 tot midden jaren 80 van de vorige eeuw sterk toegenomen was. Die ontsporing schreef Bohets op rekening van “de losbandige jaren zeventig”, toen België niet enkel de gevolgen van de eerste olieschok niet goed had ingeschat, maar, meer dan dat, ook de verkeerde recepten bovenhaalde en bleef volharden in de boosheid. 

De naakte waarheid vertellen leek politiek immers te moeilijk te liggen. Er werd geen pact afgesloten tussen bevolking, werknemers en werknemers, meer nog, men opteerde ervoor om de zaak gewoonweg via algemene kostenstijging en bijhorende loonkostenstijging te verrekenen. Dit alles leidde tot een toename van het indexcijfer en van de loonkosten (die in twee jaar spectaculair stegen). Het gevolg was een teloorgang van werkgelegenheid. Tweede fout bestond erin, in een paniekpoging, om de resterende arbeidsplaatsen te redden, de subsidiekraan volledig open te draaien. De Overheid hevelde zodoende miljarden frank aan subsidies over naar het bedrijfsleven en zelf creëerde ze allerhande nepstatuten, waardoor ze via eigen organen en talrijke vzw’s een nieuw soort ambtenaren creëerde .  

De wankele evenwichten die de België kunstmatig mee in leven hielden (en houden) konden niet uit het oog worden verloren. Kreeg Zeebrugge een wereldhaven, dan kreeg Wallonië bv.in Feluy een petrochemisch centrum. En omdat in Brussel een metro werd gegraven, moest er ook in Antwerpen en Charleroi worden gegraven. Onrechtstreeks gevolg van dit zoeken naar compromissen was dat er tijd verloren werd om tot de essentie van de zaak door te dringen. De wafelijzerpolitiek verhinderde dat het economisch beleid werd geoptimaliseerd.

De volgende generaties kregen de rekening doorgeschoven. Dit alles resulteerde in een ongekend begrotingsdeficiet en een schuldenberg die van jaar tot jaar toenam. De schuldratio bedroeg in 1999 op 31 december 114,4% van het BBP. Bijzondere bijdragen voor de sociale zekerheid, crisisbelastingen, indexsprongen, aanpassing van de indexberekening, solidariteitsbijdragen op de pensioenen, loonblokkeringen en accijnsverhogingen werden het nieuwe normaal. Het mocht niet baten.

Ruzie om de beste plaats op het zinkende schip

België leefde en leeft nog steeds op drie zeer antagonistische uitgesponnen conflictlijnen, die samengenomen,  een heikel conflictenveld vormen nl. de levensbeschouwelijke tegenstellingen tussen gelovigen en vrijzinnigen (zie recentelijk de abortusdiscussie),  de sociaaleconomische tegenstellingen (zie recentelijk het succes van PTB/PVDA) en niet in het minst ook de economische en bestuurlijke tegenstellingen tussen Vlamingen en Franstaligen (zie de haperende regeringsonderhandelingen). 

De polarisatie op die conflictlijnen is van dien aard dat de politieke elite, in haar streven naar zelfbehoud en niet in het minst ook omdat zij de verantwoordelijkheid niet dragen wil mocht dit land uiteenvallen, van oordeel is dat de politieke besluitvorming soms niet kan worden overgelaten aan de gewone burgers.  Regeringsvormingen slepen aan, interim-premiers zonder parlementaire meerderheid zijn aan zet. Goed beheer wordt verward met consensusdemocratie.

Politici laten zich leiden door de grillen en verwachtingen van lobbygroepen en hunkeren naar de affectie van het publiek. Elke maatregel om de pandemie te bezweren zorgt onmiddellijk voor de eis om nieuwe steunmaatregelen te voorzien. Momenteel klopt bv. ook de Alliantie van Belgische Eventfederaties op de deur in de hoop geld te krijgen … en verwijst hiervoor naar de steun voor o.m. de HoReCa-sector. Er ontstaat filevorming.

Er zijn gelukkig nog zekerheden: België slaagt nog steeds met verve in het ruziemaken, zakt nog immer met verve wanneer het op “good governance” aankomt.

Een Europese Gezondheidsunie

Ons voorzichtig besluit: de kritiek van de Nederlandse premier Rutte is terecht. Er is immers meer mis met die Eurotoppen. De Brexit werd niet onderkend, de vluchtelingeninstroom werd niet aangepakt, vele prioriteiten zijn wispelturig te heten en de relatie met de burger is voor verbetering vatbaar.  De “ver van mijn bed show” mist ook aantrekkingskracht en relevantie. Ruzie en irritatie zijn nooit veraf.

De eerste reacties hebben het over een staatsgreep van Europa, een afzwakken van de rechtsstaat, het falen van de EU als waardengemeenschap, een verder de dieperik in helpen van die landen die reeds vele openstaande schulden hebben. Niet de coronacrisis brengt de Zuid-Europese landen in de problemen, wel het niet naleven door die landen van het Stabiliteits- en Groeipact.

Wie solidariteit hoog in het vaandel voert moet trouwens ook de moed hebben de naleving ervan te controleren. Er moet dus ook worden gekeken of de gemeenschappelijke waarden waartoe alle EU-lidstaten zich hebben verbonden ook effectief worden nageleefd.

De nieuwe corona-enveloppe komt trouwens bovenop de aankooppolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB). De ECB  zet de aankoop verder. Van 2015 tot januari 2019 kocht de ECB maandelijks voor 60 miljard aan obligaties op, tijdelijk zelfs voor 80 miljard. Nu koopt de ECB nog elke maand 20 miljard aan staatsobligaties op. Begin 2020 verruimde de ECB haar opkoopprogramma.

Duitsland en Nederland laten zich zeer kritisch uit over dit opkoopprogramma. Het ongenoegen zit zo diep dat bv. het Duitse Grondwettelijk Hof het opkoop­programma van de ECB zeer kritisch evalueerde. Volgens hen zijn de gevolgen van die programma’s onvoldoende onderzocht. Zo wordt de vraag gesteld of de ECB wel voldoende heeft nagedacht over de gevolgen van haar beslissingvoor de spaarders. Financieel experten spreken over een “tijdbom” onder het ECB-beleid.

Opmerkelijk bij dit alles, want het is en blijft een pandemie, is het uitblijven van een grondig debat over de wenselijkheid van een Europese Gezondheidsunie. Verplicht deze coronapandemie, ons niet na te denken over een supranationale aanpak ?

Een Beke geduld wellicht …

Hierboven kon u een opiniestuk lezen. Zelf schrijven kan natuurlijk ook. Stuur uw opiniestuk naar: redactie@kneistikrant.be

Wat is een opiniestuk?

  • Weerspiegelt de mening van de auteur
  • Subjectief
  • Al dan niet gebaseerd op feiten
  • Vrijheid van meningsuiting (verregaand beschermd, uitzondering: laster en eerroof)
  • Maatschappelijk debat aanzwengelen / sturen

2 REACTIES

  1. De relance in Duitsland bestaat o.a. uit een verlaging van de BTW tot 16 % ! Naast een andere aanslagvoet van 5 % ! Dit ziet men duidelijk in de gedaalde prijzen verrekend. Sommige grootwarenhuizen en winkelketens geven automatisch een extra 3 % vermindering en bij handelaars is er vaak een extra korting (geen solde) die soms tot 10 % gaat en ook dat merkt men duidelijk in de prijszetting.
    Geen cadeaubonnen e.d. maar duidelijke transparante prijszetting voor iedereen.
    En de handelaars en burgers klagen niet. De consumptie herneemt.
    België zwicht voor de lobbyist en de Calimero.

  2. De enige efficiënte oplossing is de snelle splitsing van België . En het aanstellen van een eerste minister met ballen : type Rutten.

Comments are closed.

- Advertisment -

Lees ook dit

Hangaar drukte hun stempel tijdens de Open Hangdag

Jeugdclub ‘t Verzet gaf met de Open Hangdag een kijkje in hun nieuwe creatieve makerslab HANGAAR. Tijdens het corona-proof toonmoment konden bezoekers...

Burgemeester Lippens: Het is jammer, maar strikte handhaving is dan de enige mogelijkheid die rest

Na de incidenten van de voorbije dagen heeft het gemeentebestuur beslist om dagtoeristen tot nader order niet langer toe te laten op...

Gratis rolschaatslessen bij Rosie’s

Heb jij de kleurrijke roller disco aan de Margaretakerk al ontdekt? Rolschaatsen is weer helemaal hip en je moet het gewoon eens...

Bekijk hier het concert van Lorenzo Gatto (viool) en Julien Libeer (piano)

Door de stijgende coronabesmettingen zag het gemeentebestuur van Knokke-Heist zich genoodzaakt om de 12de concertreeks Klassiek Leeft Meesterlijk te laten plaatsvinden zonder publiek....

Recente reactie van onze lezers