10.4 C
Knokke-Heist

Opinie: Boekhandelaar, wereldreiziger, reporter en geëngageerde dwarsdenker Corman- een herinnering

Onze krant is een platform waar snel en concreet worden gediscussieerd over en naar aanleiding van het nieuws. Dit doen we ook via opiniestukken zoals deze. Elk onderwerp is goed, als er maar een connectie is met het nieuws, en als het maar voor een breder publiek interessant is. Onze redactie beschikt over de naam en de contactgegevens van de schrijver. Ook uw opinie is welkom. Stuur ze naar: Redactie@kneistikrant.be Ben je het eens of oneens met de schrijver hier boven? Reageer dus gerust hier onder.

De zomermaanden zijn een ideaal moment om, op zoek naar leesvoer, boekhandels te bezoeken, het aanbod te bekijken en door de boeken te bladeren. Op zoek naar de heruitgave van een boek van Mathieu Corman kwam ik zo terecht bij de boekhandel Filigranes, ook gekend als “Corman by Filigranes”op de Zeedijk.

Mathieu Corman

Boekhandel Corman, destijds gelegen op de Kustlaan, was eind de zestiger en begin de zeventiger jaren de plaats bij uitstek voor ons – humanioraleerlingen aan het atheneum – om de werken van de auteurs, die we dienden te lezen en te bespreken, op te sporen.

Corman was een monument. Bij hem geen rangschikking volgens verkoopcijfers of suggesties van smaakmakers. Vond je een boek niet, dan kon je erop aan dat het te Brussel of te Oostende (waar hij ook boekhandels had) wel te vinden zou zijn. Corman bracht de lezer, op eigenzinnige wijze, in contact met de wereldliteratuur en … met het pocketboek. De Internationale vereniging van bibliofielen, zetel te Genève, rekende Corman tot de 200 beste boekhandels ter wereld; de enige in België.

Het was ook het oord waar je de boeken die in menige bibliotheek voorbehouden werden voor het “volwassen” publiek of in de doorsnee boekhandel niet te vinden waren, toch kon inkijken en … kopen. De plek om het werk van Jan Cremer, van Jef Geeraerts, van Hugo Raes, van Baudelaire of van Jan Wolkers, op de kop te tikken.

Voor Corman bestond er ook niet zoiets als verderfelijke literatuur. Lolita van Vladimir Nabokov, Madame Bovary, de debuutroman van Gustave Flaubert en Slaughterhouse Five, een roman van Kurt Vonnegut kenden dit lot.

De tijden zijn gelukkig veranderd en van speciale, voor volwassenen voorbehouden collecties in bibliotheken, van de ideologische strijd rond het “goede” boek is gelukkig geen sprake meer. Of toch. Werden de boeken van Harry Potter in de Amerikaanse stad Nashville niet verboden voor jongeren. En werd een filosoof zoals Alain Finkielkraut enige tijd geleden niet gedwarsboomd omdat zijn werk de bobo aan de kaak stelde. Hetzelfde met bepaalde boeken van Michel Houllebecq. Wat trouwens met de Gangreen cyclus van Jef Geeraerts? Een generatie “zuiveraars” is opgestaan.

Corman en Labisse

Wie boeken kocht bij boekhandel Corman werd onmiddellijk herkend. Steevast kreeg je je boek niet ingepakt, wel voorzien van een papieren stofwikkel en van een bladwijzer. Een zeer bijzondere bladwijzer met daarop een eerder surrealistische afbeelding van een onverstoorbare panter die zich niets aantrekt van twee klauwende dieren. Er onder de naam Corman. De tekening was het werk van Félix Labisse, surrealistische kunstenaar. Labisse was goed vertrouwd met onze kust, met Oostende met Kneistiland en met de visserij. Hij zou trouwens begin de dertiger jaren van de vorige eeuw het tijdschrift “Tribord” uitgeven. Het tijdschrift “Tribord” stond toen onder redactie van Félix Labisse, (Adolf Buylstraat 50 lezen we) en Henri Van Vyve. Félix Labisse maakte ook een portret van Mathieu Corman in 1929. Bekend zijn ook de panelen met de portretten van schrijvers die hij ontworpen heeft voor Mathieu Corman en die de boekhandel decoreerden. De panelen raakten later, spijtig genoeg, verpreid.

Van Lontzen naar de kust

Mathieu Corman werd te Lontzen (indertijd Duitsland; pas in 1920 kwam het bij België) op 15 februari 1901 geboren. Na de Eerste Wereldoorlog nam hij dienst bij het leger om vervolgens een job binnen de administratie van Eupen – Malmédy op te nemen. De jonge Corman leerde dus het Duitsland van net na de Eerste Wereldoorlog kennen: een samenleving op drift gekenmerkt door sociale onrust en wankele politieke coalities. 1933 betekende het einde van de Weimarrepubliek en de machtsovername door Hitler. Corman was getuige van de revolte, de armoede, het communisme en de maatschappelijke onvrede: de Februarirevolutie van 1917 in Rusland, de Novemberrevolutie met de opstandige mariniers van de Duitse strijdkrachten in 1918, de Spartakistenopstand begin 1919 in Duitsland.

Paul Aron in « Salud Camarada! Un reportage sur la guerre d’Espagne par Mathieu Corman » (Revue italienne d’études françaises, 1 | 2011) beschrijft hoe Corman in 1925 secretaris wordt van de Grands Hôtels du littoral, in maart 1926 trouwt en zijn eerste boekhandel opent in de Avenue Buyl te Oostende, Het worden er uiteindelijk drie (Oostende, Brussel en Knokke-Zoute).  De reclameslogan van Corman: “de grootste boekhandel van Europa”.

In 1975 eindigt het verhaal van Mathieu Corman. Mathieu Corman stapt uit het leven. Dat heeft, volgens bepaalde bronnen, te maken met een verdachtmaking.  Eind 1974 wordt Corman aangehouden. Het verhaal wil dat een vader in de boekentas van zijn dochter een erotisch magazine had gevonden. Een wellicht opgeblazen verhaal. Vierenzeventigjaar oud pleegt hij in februari 1975 in de bossen bij Eupen, op Duits grondgebied en vlakbij zijn geboortestreek, suicide. Corman is niet meer.

Salud Camarada

Corman was, behalve boekenhandelaar, ook reiziger, journalist en geëngageerd schrijver. We vinden hem terug in Marokko, Rusland, Cuba, Amerika, Canada en in enkele Arabische landen.

Kort na de opstand tegen de regering van de militairen onder Franco, in juli 1936, is Corman te vinden in Spanje. Zijn relaas, een reportage, getiteld “Salud camarada” handelt over de strijd op het Aragonese front. 

Corman werkte in Spanje voor « Ce Soir », de communistische krant van Louis Aragon en Jean-Richard Bloch en voor de revue « Le Rouge et le Noir ». Corman zou een der eersten geweest zijn die de verwoesting van Guernica op 26 april 1937 ruchtbaarheid gaf. Lange tijd werd de vraag gesteld of Corman zelf actief zou hebben deelgenomen aan de strijd. Algemeen wordt aangenomen dat hij deel heeft uitgemaakt van de brigade Durruti, de beroemdste colonne strijders Het relaas van Mathieu Corman is te lezen als de getuigenis van de Spaanse Burgeroorlog die van binnenuit, van aan het front, wordt beleefd. Corman ziet er de Spaanse brigades, de anarchisten, in actie. Het boek is voorzien van een naschrift door Paul Aron, een bibliografie en een interessante chronologie.

Corman wordt een gevraagd spreker. In 1934 houdt hij (Brugsch Handelsblad 8/12/1934 p. 2) voor de Cercle litteraire Comoedia te Brugge een uiteenzetting over “Rondreizen in een land in revolutie – Spanje 1934”.

Signoret en de Algerijnse kwestie

In “S van (Simone) Signoret” verhaalt Brigitte Raskin hoe in de zomer van 1959, Simone Signoret (Yves Montand is er blijkbaar niet bij) Oostende verkent. Frankrijk en de Algerijnse kwestie zijn voor Signoret en Montand even op de achtergrond verdwenen. In Frankrijk sluimert de kwestie wel en de regering verbiedt een boek “La Question” van Henri Alleg. De uitdrukkelijke en herkenbare verwijzing naar het optreden van de Franse militairen en de folteringen schokken. Kranten die op het belang van het boek wijzen worden gecensureerd.

Als Simone Signoret “op het uitstalraam van een boekhandel stoot waarin alleen dat boek ligt, in tientallen exemplaren, voelt ze zich “betrapt op zorgeloosheid”. Ze koopt drie exemplaren ineens en krijgt van de boekhandelaar (Corman of een medewerker) een opmerking cadeau: Wat doet u eigenlijk, behalve boeken kopen, aan wat in uw naam wordt gedaan?” (“S van SIGNORET | Brigitte Raskin”). In 1960, terug uit de VS en Montand nog ginder, zet ze haar handtekening onder een Manifest waarin partij wordt gekozen voor het onderdrukte Algerijnse volk.  Heeft de oorveeg van Mathieu Corman of diens medewerker dat effect gehad?

Outrage aux moeurs

Een ander, lezenswaardig werk van Mathieu Corman, is “Outrage aux moeurs” (1971). Niet echt een literair meesterwerk, wel een striemende aanklacht tegen de dubbele moraal en de censuur. Het programma 1971 – 1972 van de Volkshogeschool voor Kunst en Wetenschap leert ons dat Mathieu Corman op 14 januari 1972 in de Rijksnormaalschool te Brugge een uiteenzetting zal houden over dit boek.  

Reeds aanvang de jaren 50 van de vorige eeuw krijgt Corman het aan de stok met het gerecht omdat hij een boek met tekeningen van Dubout (Woordenboek der liefde) verkocht. Corman gaat in beroep en verklaart klaar te zijn voor de hongerstaking. De Brugsche Courant (30/8/1952 pagina 5) wijst er fijntjes op dat men hem wel eens zou kunnen zoeken omwille van zijn engagement in de Spaanse burgeroorlog. Sartre zou Corman een brief hebben gericht waarin hij hem steunt.

Kreeg in   1969 het werk Gangreen van Jef Geeraerts niet de driejaarlijkse Staatsprijs om later in beslag te worden genomen! Gangreen 1: Black Venus is een roman van Jef Geeraerts, gebaseerd op zijn leven in Congo tussen 1955 en 1960. (“Congoromans | Letterenhuis”). Agenten van de B.O.B. (Bewakings- en opsporingsbrigade, een onderdeel van de vroegere Belgische rijkswacht) nemen in boekhandel Corman in Brussel één exemplaar van Gangreen mee. Een echte inbeslagname kan dit niet worden geheten het verhaal krijgt echter ruime aandacht in de media.

Werd Corman gezocht? In 1949 was er ook de inval in de winkel in Oostende waarbij enkele boeken werden geconfisqueerd. (“Frank Okker Brandbom tussen de boeken Mathieu Corman, gedreven …”)  Tot die werken behoorde een boek over de schilder Paul Delvaux. In 1969 volgde een inval in de boekhandel in Brussel. Boeken als “Histoire d’O” of “Emmanuelle” konden niet door de beugel.  In 1974 werd bv. het Deense fotoboek Variaties in beslag genomen. De meeste van die publicaties werden later zelfs als pocket op de markt gebracht. Het kan verkeren.

Het Zoute van Corman

Wie “Outrage au moeurs” lezen wil zal op het internet ongetwijfeld nog wel een exemplaar op de kop kunnen tikken. En wie “Salud Camarada” lezen wil kan bv. terecht bij Filigranes op de Zeedijk. Helaas hier zonder de papieren boekwikkel of de leeswijzer van Labisse… Een Franstalige bladwijzer krijg je nu in je boek gestopt. Gelukkig nog met een uitdagend opschrift “Lisez. Nom de Dieu.”.  Op de toonbank echter ook het boek van de advocaat van de slachtoffers van Charlie Hebdo “Le droit d’enmerder dieu” van Richard Malka.

Zei Helmut Schmidt, Duits politicus van de SPD, econoom en bondskanselier immers niet dat „Bibliotheken sind geistige Tankstellen der Nation. “ Op naar de boekhandel.

5 REACTIES

  1. Goedemorgen,bedankt voor je verhelderend beschrijving van de de man,
    Met interesse gelezen.
    Een vraagje,had de man geen zoon die een beetje hardhorig was,of was die gerant van de boekenwinkel?
    Groetjes.

  2. Een lezer maakt herinnert mij aan een ander interessant werk van Mathieu Corman met de titel : “Ami, entends-tu? Chronique.” Enig opzoekwerk leert mij dat hij dit boek in 1963 onder deknaam Nicolas Cravenne laat verschijnen. In 1970 herdruk (ik kende enkel dit) komt het uit met zijn echte naam, Het boek is eigenlijk sterk autobiografisch. Het handelt over de lotgevallen van mei ‘40 tot een eind in de oorlog, Het is lezenwaard als tijdsdocument en een typisch boek van Corman. De titel is genomen uit het Franse partizanenlied.

    Ami, entends-tu
    Le vol noir des corbeaux sur nos plaines?
    Ami, entends-tu
    Les cris sourds du pays qu’on enchâine?.

  3. Hartverwarmend relaas van een strijdend leven, tegelijk een beklijvende hommage. Boekhandel Corman was een bastion van het Vrije Woord en Beeld. Het was er zalig “snuisteren”. Alain Corman: een aimabel persoon.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Ook dit moet je even lezen