4.2 C
Knokke-Heist
maandag, januari 17, 2022
your alt tag'

Plato: Maakt de rekening op

Aan het begin van dit nieuwe jaar ging onze Plato aan het rekenen. Het is een flinke boterham geworden.

Het Rekenhof licht de sociaaleconomische steunmaatregelen door

Er is dringend nood aan coördinatie tussen verschillende overheden …

Het kan beter…

Politicoloog professor Carl Devos windt er geen doekjes meer om. De beleidsmaatregelen op het vlak van de inperking van de pandemie missen elke samenhang. Meer nog, het lijkt wel alsof politici aan het eind van hun Latijn zijn: “Ze verdedigden hun eigen beslissing niet eens, maar bekritiseerden deze eerder.”. Summum is de vaststelling dat bepaalde ministers nu zelfs tevreden zijn dat de beslissing van de regering waarvan ze zelf deel uitmaken wordt teruggedraaid.

Professor Devos verwees hier o.a.  naar Petra De Sutter (Groen) die blijkbaar opgelucht reageerde op de beslissing om de sluiting van de cultuursector ongedaan te maken. Voor vele burgers een ietwat bizarre zaak. Voeg daar echter de groeiende kritiek van wetenschappers aan toe, de verwarring die bij de bevolking heerst, de getolereerde civiele ongehoorzaamheid binnen bepaalde sectoren en, recentelijk, het terugfluiten door de Raad van State van het Overlegcomité dat had beslist om alle grote binnen activiteiten te verbieden (de maatregel wordt niet enkel disproportioneel geheten, hij steunt niet op adequate motieven!) en je hebt alle ingrediënten om te twijfelen aan het gevoerde beleid.

Eerder reeds was er kritiek te horen op de “wilde weldoenersmentaliteit” van de diverse regeringen die dit land rijk is op het vlak van het verlenen van allerhande steunmaatregelen. Eind 2020 merkte het onderzoeksbureau Graydon op dat “10 tot 15 procent van overheidssteun wordt misbruikt”. De overheidscontroles lieten te wensen over. Schrijnend was de vaststelling dat een deel van dat geld verkeerd terechtkomt. Er werden links gelegd met het misdaadmilieu, met gewiekste fraudeurs en met bedrijven die ook reeds voor de crisis zo goed als failliet waren.

De controles kwamen op gang en zoals verwacht zag het er niet fraai uit. Zo slaagden de controlediensten van de RVA via gerichte acties er ondertussen in een 30.000 inbreuken te ontdekken op het vlak van de toekenning van tijdelijke werkloosheid. Eind september 2021 werd bericht dat 7.992 werkgevers tegen de lamp liepen.  Alle overheden en administraties mobiliseerden met het oog op het beperken van de schade. De Vlaamse regering verklaarde o.a. bij monde van Vlaams minister van Werk Hilde Crevits dat de controledienst nog jaren jacht zullen moeten maken op coronafraudeurs.

Een recente audit van het Rekenhof legt ettelijke pijnpunten bloot.

Eindelijk een globaal overzicht

Het onderzoek van het Rekenhof, de Belgische hogere controle-instelling die best wat meer in het nieuws zou mogen komen, bracht aan het licht dat de federale, gemeenschaps‐ en gewestoverheden tijdens de coronacrisis in 2020 in totaal 433 steunmaatregelen voor ondernemingen, zelfstandigen en particulieren voor een geraamd bedrag van 24,12 miljard euro (aangevuld met 3,22 miljard euro voor de belangrijkste maatregelen die in de eerste helft van 2021 werden ingevoerd).

Geen sluitende inventaris van de maatregelen

Opmerkelijke vaststelling is alvast dat de overheden geen overkoepelende en gedetailleerde inventaris bekendmaakten van de socio‐economische steunmaatregelen. Daarom stelde het Rekenhof dan maar zelf een inventaris op van de steunmaatregelen die in 2020 werden uitgevaardigd.

Voor het beheer van de sociaaleconomische aspecten van de pandemie werd ook geen overleg‐ en coördinatiestructuur opgezet. Anders gesteld: het Rekenhof stelde vast dat elke regering afzonderlijk steunmaatregelen nam binnen haar bevoegdheidsdomein.

Het Rekenhof merkt dan ook droogjes op dat “Het gebrek aan systematisch overleg en coördinatie leidde onder meer tot onvoldoende coherentie tussen steunmaatregelen van verschillende beleidsniveaus en een verhoogd risico op over‐ of onder subsidiëring.”.

Federale overheid

Voor de federale overheid telde het Rekenhof 103 steunmaatregelen uitgevaardigd in 2020, geraamd op 19,40 miljard euro aan bijkomende uitgaven. De maatregelen ingevoerd in de eerste helft van 2021 vertegenwoordigen nog eens 1,15 miljard euro. Specifiek gaat 61 % (11,83 miljard euro) van alle geraamde uitgaven in 2020 naar uitkeringen (voornamelijk crisismaatregelen overbruggingsrecht en tijdelijke werkloosheid, OCMW‐steun), 16 % (3,05 miljard euro) naar belastingverminderingen of vrijstellingen (zoals de wederopbouwreserve, fiscale investeringsaftrek, btw‐verlaging horeca) en 5 % (1,06 miljard euro) naar verminderingen of vrijstellingen van sociale bijdragen. Hier bovenop komen nog het uitstel van betaling, de bankgaranties en de kredietherverzekering.

Het Rekenhof merkt op dat er gewerkt werd onder “tijdsdruk” en dat bepaalde procedures werden “versneld”. Zo werd het advies van de Raad van State bijna altijd volgens de verkorte procedure gevraagd waardoor de Raad maar een beperkt onderzoek van de bevoegdheid, de rechtsgrond en de vormvereisten kon uitvoeren en geen standpunt kon innemen over de kwaliteit van de regelgeving. Het Rekenhof zelf kon weinig verantwoording terugvinden over de gemaakte keuzes.

Opmerkelijke vaststelling was dat de verschillende verlengingen en aanpassingen van de maatregelen, de regelgeving complex maakten. De regels werden ook soms erg ruim geïnterpreteerd: “Dit verhoogt het risico op een ongelijke behandeling en het verlenen van onrechtmatige steun.”. Het Rekenhof stelde ook vast dat maatregelen soms niet werden bijgestuurd.

Vlaamse overheid

Voor de Vlaamse overheid telde het Rekenhof 81 steunmaatregelen uitgevaardigd in 2020, geraamd op 3,05 miljard euro bijkomende uitgaven. Ook de Vlaamse overheid koos vooral voor directe steun in de vorm van premies en subsidies (44% van alle getroffen maatregelen) en uitkeringen (14%). In overeenstemming met haar bevoegdheden, richtte zij haar maatregelen vooral op ondernemingen, met de hinder‐, sluitings‐, compensatie‐ en ondersteuningspremies en de Vlaamse coronapremies, goed voor 1,77 miljard euro. 168 miljoen euro ging naar de water‐ en energievergoeding voor tijdelijk werklozen, de belangrijkste maatregel voor particulieren

Het Rekenhof laat hier weten dat het, bij gebrek aan voldoende beleidsdocumentatie, dikwijls geen dieper inzicht verwerven in het eigenlijke beleidsvoorbereidende proces: “Een draaiboek of basisplannen waren niet voorhanden.”.  De Vlaamse overheid wilde snel reageren om o.a. faillissementen te vermijden. Het baseerde zich op de bestaande, gemakkelijk uitvoerbare “hinderpremie voor openbare werken”: “De initiële coronapremies hadden daardoor een weinig efficiënt, forfaitair karakter.”. Meer nog, de steun stond niet altijd in verhouding tot de geleden schade. De keuze om snel uit te betalen leidde echter soms tot ruime toekenningsvoorwaarden en het gebruik van forfaits, die niet altijd in verhouding stonden tot het inkomensverlies. Ook de tussenkomsten op het vlak van tijdelijke werkloosheid bleken voor verbetering vatbaar. De eenvoudige voorwaarde van één dag tijdelijke werkloosheid, leidde ertoe dat “werkgevers werknemers ten onrechte in tijdelijke werkloosheid plaatsten om ze de vergoeding te laten genieten.”.

De gegevens in de gebruikte bronnen, onder meer van de RSZ en de KBO, waren echter niet altijd actueel en de beperkte personeelscapaciteit liet niet toe alle risicovolle dossiers te controleren. “Veel onterecht toegekende steun zal daardoor wellicht niet teruggevorderd kunnen worden.”, aldus het Rekenhof.

Waals Gewest

Voor het Waals Gewest telde het Rekenhof 145 steunmaatregelen in 2020, voor een geraamd bedrag van 1,14 miljard euro. Die maatregelen moesten tegemoetkomen aan een brede waaier van behoeften die voortkwamen uit de gezondheidsmaatregelen.

Hier stelde het Rekenhof vast dat Waalse regering de steunmaatregelen, met beperkte kennis van de noden de doelgroepen had genomen en rekening had gehouden met heel wat lobbyen en druk in de media vanuit bepaalde beroepsorganisaties.

Er was de vaststelling van ongelijke behandelingen, het niet proportioneel zijn van maatregelen met de duur van de crisis, de omvang van de geleden schade of het feit dat de mogelijkheid tot cumulatie van verschillende maatregelen ertoe had geleid dat meer steun werd betaald dan dat er schade werd geleden. De gevolgde werkwijze liet echter een grotere kans op fraude toe.

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de FGC en de GGC telde het Rekenhof 73 maatregelen, voor een geraamd bedrag van 0,39 miljard euro. De maatregelen werden vooral genomen op het gebied van de economie en de werkgelegenheid, maar ook op het gebied van de gezondheidszorg en de sociale bijstand. Ze bestonden hoofdzakelijk uit subsidies of toelagen.

Het Rekenhof oordeelde dat in bepaalde gevallen de controles vóór de toekenning van de steun soms onvolledig waren. Sommige waren gebaseerd op elementen in de aangifte. Als gevolg daarvan bestaat het risico dat steun wordt gecumuleerd. Niet alle maatregelen hebben ook hun doel bereikt. Bovendien waren de budgettaire ramingen soms onnauwkeurig. Sommige maatregelen hebben averechtse effecten gehad.

Franse Gemeenschap

Voor de Franse Gemeenschap heeft het Rekenhof zestien steunmaatregelen voor particulieren en bedrijven op het vlak van cultuur en persoonsgebonden materies, voor een geraamd bedrag van 121 miljoen euro

De Franse Gemeenschap is er, aldus het Rekenhof, niet in geslaagd voor haar interventies een rangorde vast te stellen, noch tussen de sectoren van uitgaven, noch tussen de begunstigden van eenzelfde maatregel Uit dit onderzoek blijkt ook dat de regelgeving de steun niet laat afhangen van de economische urgentie die wordt aangetoond aan de hand van controleerbare en onbetwistbare criteria, zoals de uitputting van de financiële middelen die zouden bestaan in de vorm van reserves, leenvermogen of het bijdragevermogen van de belanghebbenden. Het Rekenhof heeft ook vastgesteld dat het voorkómen van het risico op dubbele subsidiëring uitsluitend gebaseerd is op de verklaring van de begunstigden en niet op informatie‐uitwisseling tussen overheden. De Franse Gemeenschap beschikt bijvoorbeeld niet over informatie over de steun die de gemeenten toekennen, met inbegrip van de OCMW’ s.

Wat het Rekenhof aanbeveelt

Het Rekenhof beveelt de overheden, over alle beleidsniveaus heen, aan bij een nationale crisis de informatie over alle socio‐economische steunmaatregelen op één enkele, publiek toegankelijke website te centraliseren. Het beveelt de overheden ook aan een strategie (of draaiboek) te ontwikkelen met de basiselementen die een antwoord kunnen bieden op plotse, grote economische crisissen. Daarbij moet ook worden nagedacht over hoe bij een dergelijke crisis een meer gecoördineerd economisch steunbeleid mogelijk is. Een gemeenschappelijke databank of kruispuntdatabank waarin alle overheden de steun die ze verlenen kunnen opnemen, is een mogelijkheid om zo de naleving van regelgeving en de voorbereiding, de onderlinge afstemming en de evaluatie van het beleid te vergemakkelijken.

Wellicht kan hiermee ook fraude worden ingedijkt en kan ervoor worden gezorgd dat de steun terechtkomt bij zij die er echt behoefte aan hebben.

Zal men hiervoor ook eens een betoging organiseren?

Onze krant is een platform waar snel en concreet worden gediscussieerd over en naar aanleiding van het nieuws. Dit doen we ook via opiniestukken zoals deze. Elk onderwerp is goed, als er maar een connectie is met het nieuws, en als het maar voor een breder publiek interessant is. Onze redactie beschikt over de naam en de contactgegevens van de schrijver. Ook uw opinie is welkom. Stuur ze naar: Redactie@kneistikrant.be Ben je het eens of oneens met de schrijver hier boven? Reageer dus gerust hier onder.

Ook dit moet je even lezen

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Hier praat men over